8 Aralık 2001

Tom Stoppard Toplu Oyunlar çevirisi üzerine...


Yayın Notu:

Bu yazı, Tiyatronline internet sitesinde yayımlanan Özlem Turan Belkıs'a ait "Tom Stoppard: Oyun-radyo oyunu-senaryo yazarı" başlıklı derleme yazı hakkında, Dost Kitabevi Yayınları Editörü İnönü Bayramoğlu'nun bu derlemenin alt kısmındaki yorum bölümüne kayıt düştüğü, (ancak kısa bir süre sonra Tiyatronline internet sitesi yetkililerince silinen ve bu yüzden de ne yazık ki burada okurlara sunma imkânından mahrum kaldığımız) eleştirel yorumu üzerine kaleme alınmıştır.



"Hem dersini bilmiyor, hem de şişman herkesten"

Dost Kitabevi Yayınları'nın Stoppard Toplu Oyunları dizisi, yukarıdaki yazıda kesinlikle anılmalıydı. Ama, hem bir çeviri ve yayıncılık skandalı örneği olarak, hem de Stoppard gibi önemli bir yazarın daha Türkçeyle tanışır tanışmaz başına gelen korkunç talihsizlikten herkes ibret alsın diye.

Aslında, Dost Kitabevi Yayınları, Tom Stoppard'la ilgili Özlem Turan Belkıs'ın bu yazısında adının anılmamasına kızmamalı, derin bir oh çekmeli, tam tersine sevinmeliydi? Böyle yapsalardı, belki daha hayırlı olacaktı kendileri için. "Tüm okurlara çok yararlı olacağını ve zevkli bir deneyim yaşatacağını düşünüyoruz" diye iddialı bir şekilde sundukları Stoppard dizisinin tam bir skandal olduğunu yazmak zorunda bırakmamış olacaklardı beni o zaman?

İnönü Bayramoğlu hiç yeri değilken biz şöyle önemli bir iş yaptık böyle görmezden gelindik türünden yakınmalarda bulunmamış olsaydı, ahkam kesmeseydi hala Dost Kitabevi Yayınlarını komik duruma düşürdüğü, işlediği kabahatin farkında olmadığı ortaya çıkmayacak, dahası cahil cürretinin nelere kadir olduğunu göstermemiş olacak ve tiyatro severleri, okurları yanıltmamış olacaktı? İnsan hiçbir şey bilmiyorsa susmayı bilmeli.

Bu dizinin kendi yönetiminde çıktığını her kitabın ikinci sayfasında tekrar tekrar vurgulayarak övünen, yazılarını en az on tane İngilizce kaynak göstermeden yazmayan İnönü Bayramoğlu, kendi yönetiminde çıkan, İngilizceden çevrilen bir kitaptaki, lise düzeyinde İngilizce bilen birinin bile görebileceği çeviri yanlışlarını görmedi mi?

Çevirmeni uyarmadı mı? Okusaydı görürdü? Evet bir editörün çok iyi İngilizce bilmesi gerekmez(!) Hatta İngilizce bilmesi gerekmez(!) Bu yanlışları görememiş olabilir. Tamam. Ama bir editörün en azından okuduğunu anlayacak düzeyde Türkçe bilmesi şarttır. Tabii ki editörlüğünü yaptığı kitabı okuması kaydıyla.

Diğer taraftan, asıl hayal kırıklığına uğrayan bendim, benim gibi Tom Stoppard'ı Türkçede bekleyenler. Dost Kitabevi Yayınları'ndan çıkan, Tom Stoppard/Toplu Oyunlar'ı yedi buçuk milyon verip alan, Aşkın İcadı isimli oyunu okurken karşılaştığı, insanı şaşkına çeviren, çeviri, bilgi, dizgi yanlışlarıyla dumura uğrayanlar.

Bu yanlışlardan belki bir tek dizinin yönetmeninin haberi yok hâlâ! Olsa ortaya çıkıp tiyatro çevresinin ilgisizliğinden dem vurur mu? Dua et tiyatro çevresi ilgi göstermemiş, bir de ilgi gösterse, vay haline!

Bu gün (08.12.2001) bu sayfada, hasbelkader, Dost Kitabevi Yayınları yetkilisi İnönü Bayramoğlu'nun , yanlışlarla dolu bir çeviriyi sunarak haksızlık yaptığı okuyucularından, özür dileyeceği yerde, aferin bekleyerek, defolu kitabının reklamını yapmadığı için Özlem Turan Belkıs'ı alaycı bır uslüpta suçlama cürretini gösterdiğine tanıklık edince, artık bu kadarı fazla dedim, tiyatroseverleri doğru bilgilendirmek için, bu yazıyı yazmayı bir zorunluluk olarak gördüm. Okurları uyarma fırsatını buldum. Bu yazı vesilesiyle, en azından bir kitap alıcısı olarak, geçmişte ciddi bir yayınevi olarak bildiğim Dost Kitabevi Yayınlarını ciddiyete davet ediyorum. Aferin beklemek yerine çok önem verdikleri Tom Stoppardı hakkıyla Türkçeye kazandırmaya özen göstersinler. Çünkü okuyucu parasını ödediği kitabın özenli, kaliteli, düzeyli olmasını bekliyor. Bu okuyucunun hakkıdır. Tiyatroseverlerin daha doğru bir Stoppard okuması için ihtiyaç duyulduğunda notlarımı seve seve Dost Kitabevi Yayınları'na sunabilirim. Kitabın yeni baskılarında çeviri, bilgi, dizgi yanlışlarının düzeltilmesi dileğiyle.

Burada ancak konuyu anlaşılır bir şekilde ortaya koymaya, karambole izin vermemeye çalıştım. Yanlışları tek tek ele aldığım bir yazı yayımlayacağım. Bu konuda e-mail adresime yazabilirsiniz.

(Bu yazı http://www.tiyatronline.com/ykulis37.htm adresinde yayımlanmıştır.)



Güncelleme Notu (30 Haziran 2009):

Dost Kitabevi Yayınları'nın Stoppard Toplu Oyunları dizisiyle ilgili olarak yakındığım ciddi editöryal yetersizlik ve çeviri sorunlarının vahametinin açık bir şekilde anlaşılabilmesi için, Dost Kitabevi Stoppard dizisi kapsamında Beliz Güçbilmez tarafından Türkçeye çevrilen "Aşkın İcadı" adlı oyundan iki somut örnek:

- Kaynak metnin (The Invention of Love, Faber and Faber 1997) 6. sayfasındaki "The Odes" ifadesi (yani "Ode"ler), hiç alakası olmayan bir şekilde, "Odessa" diye çevirilmiş. (En azından bu konuda editör, çevirmeni uyarabilmeliydi, diye düşünüyorum.)



- Kaynak metnin (The Invention of Love, Faber and Faber 1997) 94. sayfasındaki AEH'nin "...Yours was about the Turkish atrocities in Bulgaria." ifadesi, "...sizinki Bulgaristan'daki zulüm için" diye çevirilmiş. (Kaynak metindeki "Turkish" sözcüğü yok sayılarak yapılmış bu çeviri bir bakıma Stoppard'ın Türkçeye merhaba der demez -bilerek ya da bilmeyerek- sansürlendiği anlamına gelmiyor mu?)